ردپاي تمرکز جمعيت در فرونشست دشت تهران
مدير بخش زلزله مرکز تحقيقات راه، مسکن و شهرسازي با تشريح نتايج بررسي مصرف آب زيرزميني در هفت کلانشهر کشور، گفت: حجم تخليه سالانه آب زيرزميني در محدوده تهران و اطراف آن 10.9 برابر تبريز، 7.4 برابر شيراز و 4.6 برابر مشهد است، اختلافي که در کنار تمرکز بالاي جمعيت، نقش مهمي در افزايش نياز آبي و تشديد فرونشست زمين دارد.
علي بيت‌اللهي در گفت‌وگو با ايسنا، با اشاره به شکاف‌هاي فرونشستي نوظهور در محدوده روستاي معين‌آباد ورامين، اظهار کرد: افت سطح ايستابي در معين‌آباد، اين گستره را به کانون فرونشستي منطقه ورامين تبديل کرده و شکاف‌هاي متنوعي در اين محدوده شکل گرفته است که علاوه بر اراضي زراعي، خطوط انتقال نيرو را نيز در معرض تهديد قرار مي‌دهند.
وي با اشاره به تصاوير ارسالي از اراضي کشاورزي اين منطقه، افزود: اين تصاوير، شيوه مواجهه کشاورزان معين‌آباد با آثار فرونشست زمين را نشان مي‌دهد، به‌گونه‌اي که در پي ايجاد شکاف‌هاي پهن و طويل در مزارع، کشاورزان براي انتقال آب آبياري به بخش ديگر زمين، مشماهايي را روي شکاف‌ها قرار مي‌دهند و آب را از روي اين پوشش‌ها عبور مي‌دهند.
مدير بخش زلزله مرکز تحقيقات راه، مسکن و شهرسازي با بيان اينکه اين وضعيت تصويري تأمل‌برانگيز از پيامدهاي فرونشست زمين بر زندگي و فعاليت کشاورزان منطقه ارائه مي‌کند، گفت: برداشت آب زيرزميني با هدف توسعه کشاورزي، در ذات خود، پديده فرونشست زمين را شکل داده و آثار اين پديده، در قالب شکاف‌هاي طويل و پهن، اکنون به عاملي ضدتوسعه کشاورزي تبديل شده است.
بيت‌اللهي با تأکيد بر اينکه صرفاً برداشت آب از طريق چاه‌هاي محدوده، عامل تشديد فرونشست زمين در اين ناحيه نيست، توضيح داد: انسداد مسير رودخانه جاجرود که تغذيه‌کننده دشت ورامين است، در پي احداث سدهايي مانند سد «ماملو» نيز نقش ويژه‌اي در گسترش فرونشست زمين در اين منطقه داشته است. وضعيت معيشت و کشاورزي مردم اين منطقه حزن‌انگيز است و ضرورت دارد اقدامات بنيادين و مؤثري براي مقابله با فرونشست زمين در اين محدوده به‌طور ويژه در دستور کار قرار گيرد.
اين محقق حوزه مخاطرات، با تشريح نتايج مطالعه مصرف آب‌هاي زيرزميني در محدوده 7 کلانشهر کشور، گفت: در اين مطالعه، ميزان مصرف آب زيرزميني در محدوده کلانشهرهاي تهران، مشهد، اصفهان، کرج، شيراز، تبريز و قم و مناطق پيراموني آنها تا شعاع تقريبي 30 کيلومتر بررسي شد و اطلاعات چاه‌هاي آب مورد استفاده در اين مطالعه مربوط به دوره سوم آمار، يعني سال 1404 است و براساس اين اطلاعات، مصارف آب زيرزميني در چهار بخش کشاورزي، شرب و بهداشت، صنعت و فضاي سبز تفکيک و بررسي شده است.
مدير بخش زلزله مرکز تحقيقات راه، مسکن و شهرسازي با بيان اينکه تمرکز جمعيت و تعداد ساکنان در برخي محدوده‌هاي کلانشهري تأثير قابل توجهي بر ميزان مصرف آب زيرزميني دارد، گفت: با شناخت ميزان و نوع مصرف آب‌هاي زيرزميني در محدوده کلانشهرها مي‌توان راهبردهاي کلان براي کاهش خطرات فرونشست زمين را در گستره‌هاي مختلف تعيين کرد.
بيت‌اللهي با اشاره به تفاوت ميزان برداشت آب زيرزميني در 7 کلانشهر مورد بررسي، گفت: براساس نتايج مطالعه، حجم تخليه سالانه آب زيرزميني در محدوده تهران و اطراف آن 4.6 برابر مشهد، سه برابر اصفهان و کرج، 7.4 برابر شيراز، 10.9 برابر تبريز و 3.3 برابر قم است. بخش قابل توجهي از آب مصرفي تهران و مناطق پيراموني آن علاوه بر منابع زيرزميني از منابع آب سطحي و سدهاي اطراف تأمين مي‌شود، از اين رو حجم بالاي برداشت آب زيرزميني در اين محدوده با وجود استفاده از منابع آب سطحي نيز قابل توجه است.
بيت‌اللهي با اشاره به گسترش فرونشست زمين در دشت تهران، توضيح داد: فرونشست گسترده در دشت تهران، از جنوب و جنوب غربي اين شهر تا محدوده شهريار، با نرخ بالاي فرونشست همراه است که با توجه به حجم به‌مراتب بيشتر برداشت آب زيرزميني در گستره تهران، مي‌توان آن را توجيه کرد. مقايسه ميزان برداشت آب زيرزميني و جمعيت ساکن در محدوده کلانشهرها به‌وضوح نشان‌دهنده تأثير تمرکز جمعيت بر ايجاد نياز آبي بيشتر و تشديد فرونشست زمين است.
