حجتالاسلام دکتر محمدرضا جواهريعضو هيأت علمي دانشگاه فردوسي مشهدضامن درستي عمل مؤمن چيست؟ چه چيزي بيشترين نقش را در چگونه زيستن انسانها دارد؟ چه زيستني بهترين زندگي است؟ چه باوري نقش بنيادين در بهبود زندگي انسانها دارد؟در معارف اهلبيت عليهمالسلام و وصايا و مواعظ آنان پاسخ اين پرسشها وجود دارد. در آموزههاي الهي اهلبيت معيارهاي حيات طيبه و عوامل مؤثر در حرکت خودسازي و بهبود گفتار و رفتار انسانها و اصلاح قول و فعل بيان شده است.مردي از امام جواد عليهآلسلام درخواست پند کرد و گفت: أوصني! پندم ده. امام فرمود: تقبل؟ قبول ميکني و ميپذيري؟ گفت: آري. امام نهم در وصيت به وي فرمود: وَ اعْلَمْ أَنَّکَ لَنْ تَخْلُوَ مِنْ عَينِالله فَانْظُرْ کَيفَ تَکُونُ (تحفالعقول عن آل الرسول عليهمالسلام، ص 455 * بحارالانوار، ج 78، ص 358)، بدان و آگاه باش! تو هرگز از جشم خدا خالي نميباشي و بيرون نميروي، پس دقت کن و مواظب باش چگونه هستی؟در اين وصيت امام محمد تقي عليهالسلام آگاهي مسئوليت آور و سازنده راه رشد، آموزش داده شده است.علم و آگاهي سازنده گفتار و رفتار در اين رهنمود الهي يادآوري شده است.امام فعل امر از ماده علم را در آغاز اين وصيت آوردهاند و فرمودهاند: و اعلم! بدان! بنابراين آن چه در ادامه اين جمله آمده است «معلوم» بسيار بزرگ و مهمي است که «علم» به آن سرنوشتساز است.دستور به اين «علم» ازسوي امام جواد عليهالسلام، نشاندهنده اهميت و ضرورت کسب اين دانش است.امام جواد عليهالسلام فرمان ميدهند: بدان و آگاه باش تو در هيچ زماني از پيدايش تا مرگ و تا ابد از «عَينِ اللَّهِ» خالي و خارج نيستي و نميتواني از عينالله بيرون بروي. «لَنْ تَخْلُوَ» فعل نفي ابد است و کلمه «لن» بر سر فعل مضارع نفي ابدي را ميرساند. بدان از لحظهاي که در آن حضورداري تا ابديت از چشم خداوند خالي نميباشي. هيچ زمان و هيچ مکاني از چشم خدا خالي نيست.عالم محضر خداوند است. هيچجا از ديد خداوند بيرون نيست ديد خدا فراگير و همهجايي است. هرجا باشي در منظر و ديد خداوند عزوجلّ هستي.در اين فراز از وصيت امام جواد عليهالسلام به صحابي مشتاق وصيت و موعظه، نخست به آگاهي و علم به «علم نامحدود» و «قدرت بيپايان» خداوند فرمان دادهاند و سپس به اثر عملي همان علم امر کردهاند. در اين وصيت دو فعل امر وجود دارد در آغاز سخن فعل امر «فاعلم» و در ادامه فعل امر «فانظر» را بهکار بردهاند.علم به مبدأ و معاد بايد راهنماي حرکت و سازندگي باشد. در اين حديث به دنبال فعل اعلم فعل فانظر وجود دارد و فعل دوم با فاء است و دستور به برقراري ارتباط و پيوند بين فعل اول و دوم ميباشد.تحقق فعل اول سبب و علت فعل دوم است و لازم است براساس فعل اولي فعل دوم تحقق يابد.امام جواد عليهالسلام بعد از دستور به علم به عدم خلو هيچجا از چشم علم و قدرت الهي با فعل «فانظر» دستور به «نظر» دادهاند.راغب اصفهاني درباره نظر نوشته است: النَّظَرُ تَقْلِيبُ البَصَرِ و البصيرةِ لإدرَاکِ الشيءِ و رؤيتِهِ، و قد يرادُ به التَّأَمُّلُ و الفَحْصُ، و قد يراد به المعرفةُ الحاصلةُ بعد الفَحْصِ، و هو الرَّوِيةُ (المفردات في غريب القرآن، ص 497). نظر گرداندن چشم و بصيرت براي درک شي و ديدن آن است و گاهي از آن درنگ و کاوش اراده ميشود و گاهي از آن معرفت حاصل پس از کاوش اراده ميشود و آن رويه است.امام جواد عليهالسلام در اين وصيت، همه جهانيان را به نظر و دقت در کارهاي خويش فرا خواندهاند و هشدار دادهاند بدانيد که از چشم خدا بيرون نيستيد پس مواظب گفتار و رفتار خود باشيد. دقت کنيد چگونه زندگي ميکنيد، چگونه ميباشيد و چه ميکنيد و چه ميگوييد. «کيف تکون» همه سخنان و کارهاي انسانها را شامل ميگردد. ايمان حقيقي، ضامن سلامت و صحت قول و فعل انسانهاست. ايمان مذهبي و ايمان حقيقي بيش از دوربين و جريمههاي سنگين، افراد را از گناهان و تخلف باز ميدارد. ايمان انسان به اينکه هرکجا باشد از چشم خدا بيرون نخواهد بود. ظرفيت بسيار زيادي براي کنترل و مراقبت و مواظبت انسانها دارد.
