درسي که بايد از اجلاس شنژن گرفت
بسمالله الرحمن الرحيم
سران سه کشور چين، روسيه و آمريکا در حاشيه اجلاس اپک در شنژن چين، بيانيهاي منتشر کردند که رسانههاي چيني آن را «بيانيه صلح» ناميدند. در اين بيانيه بر کاهش خطرهاي هستهاي، افزايش عرضه فرآوردههاي نفتي و محدوديت اختيارات نهادهاي قضائي بينالمللي تأکيد شد.
درباره اين بيانيه و مقايسه آن با انتظاراتي که قبل از برگزاري جلسه سران سه کشور در شنژن در رسانهها و محافل سياسي مطرح شده بود نکات قابل توجهي وجود دارند.
1- بعضي رسانهها و فعالان سياسي غربي تلاش کردند اجلاس شنژن را با اجلاس يالتا که در سال 1324 (1945 ميلادي) با حضور استالين، روزولت و چرچيل از کشورهاي شوروي، آمريکا و انگليس برگزار شد و درباره ترتيبات سياسي جهان بعد از پيروزي متفقين بر آلمان هيتلري تصميماتي گرفتند مقايسه کنند که البته قياسي معالفارق است. آنها سه قدرت پيروز و مطرح جهان در آن مقطع تاريخي بودند ولي شي، ترامپ و پوتين سران سه کشوري هستند که به ترتيب درگير مشکلاتي مانند تايوان، جنگ خاورميانه و اوکراين هستند. مهمتر اينکه برخلاف حاضران در اجلاس يالتا، اين سه رئيسجمهور دچار تضاد منافع شديد هستند و بر سر هيچيک از موضوعات مورد ابتلا اشتراک نظر ندارند. به همين جهت، عنوان «بيانيه صلح» که رسانههاي چيني براي آنچه منتشر شده درنظر گرفتهاند، عنوان بامسمائي نيست و صرفاً دستوري است.
2- موضوعات مطرح شده در بيانيه صرفاً کلياتي هستند که سران يا وارد ريز مسائل آنها نشدهاند و اصولاً اختلاف نظرهاي سه کشور بقدري زياد بود که نميتوانستند به آنها بپردازند. درخواست محدوديت نهادهاي قضائي بينالمللي هم آرزوئي است که براي سران خطاکاري مانند نتانياهو مناسب است و ديگراني که چنين خواستهاي دارند لابد نگران آينده خود به خاطر عملکرد کنونيشان هستند.
3- گمانهزنيهاي زيادي درباره تبادل نظر سران چين، روسيه و آمريکا براي پايان دادن به جنگ آمريکا عليه ايران صورت گرفته بود که بيانيه پاياني اجلاس شنژن و اخبار مرتبط با اين اجلاس نشان داد اين گمانهزنيها چندان با واقعيت منطبق نبودهاند. سران چين و روسيه از اينکه ترامپ را در باتلاق اين جنگ در حال غرق شدن ميبينند نگران نيستند کمااينکه ترامپ هم از مشکلات شي و پوتين در تايوان و اوکراين ناراضي نيست. به نظر ميرسد وجود اين گرفتاريها براي هر يک از سه طرف راه تنفس را براي طرفهاي ديگر باز ميکند و همين باعث ميشود هيچيک از آنها اشتياقي براي رسيدن به توافقي که بازکننده گرهها باشد ندارند.
4- سران چين و روسيه علاوه بر اينکه با دست و پا زدن ترامپ در باتلاق جنگ ايران مشکلي ندارند، در عمل نشان دادهاند که وجود اين جنگ را با منافع خود نيز در تضاد نميدانند. بنابراين، برخلاف انتظارات اعلام شده توسط فعالان سياسي بينالمللي و رسانههاي غربي و عربي، اتفاق خاصي در اجلاس سران سه کشور چين، روسيه و آمريکا در زمينه جنگ ايران نيفتاده و اگر در لايه پنهان اجلاس خبري وجود داشته باشد قاعدتاً نميتواند منشأ اثر مهمي باشد.
5- دونالد ترامپ نارضايتي خود از اجلاس شنژن را در موضعگيري منفي درخصوص تراشههاي نيمهرساناي تايوان عليه چين به زبان آورد و با گفتن اين نکته که فعلاً درباره جنگ ايران تصميمي نميگيرم و بعد از شروع سال جديد ميلادي معلوم خواهد شد که چه ميکنيم، نشان داد. اين موضعگيري حکايت از ناکامي ترامپ در اجلاس شنژن و بازگشت او از چين با دست خالي دارد.
6- آنچه در اجلاس شنژن گذشت يکبار ديگر بر اين واقعيت تأکيد کرد که ايران بايد به دو بازوي تواناي قدرت دفاعي و ديپلماسي خود براي مقابله با توطئهها و تجاوزات تکيه کند. اين دو بازوي قدرتمند وقتي از پشتوانه مردمي برخوردار باشند هيچ متجاوزي نميتواند به هدف شوم خود برسد. اين واقعيت را ناديده نگيريم که براي حفاظت از پشتوانه مردمي بايد مشکلات معيشتي مردم را حل کرد و تمام ابزارهاي ناراضيتراشي را از دست ناراضيتراشان گرفت و از هيچ تلاشي براي تحکيم وحدت فروگذار نکرد.