دادزن‌هاي سياسي

در برابر برخي مراکز خريد، از جمله فروشگاه‌هاي پوشاک، افرادي را مي‌بينيم که در ازاي دريافت دستمزد، تمام روز با صداي بلند و گاه با جملاتي تکراري، به تبليغ کالاهاي آن مرکز يا مغازه مي‌پردازند. وظيفه آنان جلب مشتري است، بي‌آنکه لزوماً درباره ارزش واقعي کالاي مورد تبليغ داوري کنند. براي آنان مهم اين است که صداي تبليغشان به گوش عابران برسد.

در عرصه سياست نيز با افرادي مواجهيم که رفتارشان شباهت زيادي به همين دادزن‌هاي بازار دارد. آنان بيش از آنکه به استدلال، گفت‌وگو و اقناع تکيه کنند، بر تکرار شعار و بلند کردن صدا متکي هستند. از همين رو مي‌توان آنان را «دادزن‌هاي سياسي» ناميد.

دادزن‌هاي سياسي به جاي نقد منصفانه، شعار مي‌دهند و به جاي تقويت جبهه‌اي که مدعي حمايت از آن هستند، به تخريب ديگران مشغول مي‌شوند. گاهي چنان در دفاع از يک شخصيت سياسي افراط مي‌کنند که گويي تنها معيار حق و باطل، ميزان نزديکي افراد به آن شخصيت است و گاه در نقد شخصيتي ديگر آن‌قدر راه تفريط را مي‌پيمايند که گويا او مظهر کفر، شرک، نفاق و دشمني با نظام است. در اين نگاه، پيچيدگي مسائل سياسي جاي خود را به دوگانه‌سازي‌هاي تند و قضاوت‌هاي مطلق مي‌دهد.

يکي از نمونه‌هاي قابل تأمل اين رفتار، در اختيار گرفتن برخي تجمعات شبانه مردمي و استفاده ابزاري از نام انقلاب براي حمله شديد به مسئولان کشور است. چنين رويکردي به جاي آنکه به تبيين ديدگاه‌ها و حل مسائل کمک کند فضاي عمومي را به ميدان اتهام‌زني و حذف تبديل مي‌کند. پيامد آن نيز روشن است. دايره همراهان انقلاب تنگ‌تر مي‌شود و بي‌اعتمادي و اختلاف گسترش مي‌يابد.

تناقض ماجرا در اينجاست که اين رفتارها، برخلاف ادعاي اوليه، نه‌تنها پشتوانه اجتماعي نظام و انقلاب را تحکيم نمي‌کند، بلکه ممکن است به‌تدريج نيروهاي دلسوز و همراه را از يکديگر دور سازد و از گستره حاميان انقلاب بکاهد. در چنين شرايطي، همان کساني که در ايجاد اين فاصله‌ها نقش داشته‌اند، ممکن است بعدتر از کاهش حمايت‌ها و محدود شدن دايره همراهان اظهار نگراني کنند.

بنابراين، اگر واقعاً دغدغه حمايت از انقلاب وجود دارد، بايد پرسيد آيا تخريب ياران انقلاب تضعيف سرمايه اجتماعي و محدود کردن دايره دوستان، راه حمايت است؟ پاسخ روشن است، حمايت واقعي با فرياد و شعار سنجيده نمي‌شود، بلکه در رفتار مسئولانه، انصاف، تحمل اختلاف‌نظر و حفظ نيروهاي همراه، خود را نشان مي‌دهد.

گاهي خطرناک‌ترين مخالفان يک جريان کساني نيستند که آشکارا در برابر آن ايستاده‌اند، بلکه کساني هستند که با ادعاي دفاع از آن، ناخواسته سرمايه‌هايش را از اطرافش پراکنده مي‌کنند. حمايت از يک جريان يا شخصيت سياسي، پيش از هر چيز، به معناي تقويت عقلانيت، حفظ نيروهاي همراه و پرهيز از رفتاري است که به نام دفاع، نتيجه‌اي جز تضعيف ندارد.

مسعود نادري