بازار محصولات لبني قبل از ابلاغ نرخ جديد شير خام به استقبال گراني رفت
درحالي که توافق اوليه براي افزايش قيمت شير خام از کيلويي 60 هزار و 500 تومان به 68 هزار تومان درب دامداري و 70 هزار تومان درب کارخانه هنوز به تصويب و ابلاغ رسمي نرسيده، بازار محصولات لبني از شهريور تا آبان ماه با افزايش قابل‌توجه قيمت‌ها مواجه شده است، در اين ميان مصرف‌کنندگان و فروشندگان نيز از تداوم گراني‌ها و کاهش قدرت خانوارها گلايه دارند.
به گزارش ايسنا، در ماه‌هاي گذشته، قيمت انواع شير، ماست، پنير و ديگر محصولات لبني بارها تغيير کرده است. توليدکنندگان نيز افزايش هزينه نهاده‌هاي دامي، بسته‌بندي، حمل‌ونقل و ساير هزينه‌هاي توليد را از دلايل اصلي رشد قيمت اين محصولات عنوان مي‌کنند.
در ادامه اين روند، سيد احمد مقدسي، رئيس انجمن صنفي گاوداران ايران، سوم آبان‌ماه از توافق با انجمن صنايع لبني براي افزايش نرخ شير خام خبر داد و گفت: در شرايطي که نرخ هر کيلوگرم شير خام درب دامداري حدود 60 هزار و 500 تومان بوده، براساس مذاکرات انجام‌شده، قيمت پيشنهادي اين محصول به 68 هزار تومان درب دامداري و 70 هزار تومان درب کارخانه رسيده است.
مقدسي افزايش نرخ ارز و رشد هزينه تأمين نهاده‌هاي دامي را از مهم‌ترين دلايل اين توافق دانست و گفته بود که قرار است نرخ جديد در کارگروه امنيت غذايي بررسي و تصويب شود. با اين حال، تا زمان تنظيم اين گزارش، مصوبه رسمي جديدي درباره افزايش نرخ شير خام اعلام نشده است. اين موضوع در کنار تغيير قيمت محصولات نهايي، پرسش‌هايي را درباره مبناي افزايش نرخ فرآورده‌هاي لبني مطرح مي‌کند، به‌ويژه آنکه بازار لبنيات حتي پيش از اعلام توافق اخير نيز با افزايش قيمت‌هاي متعدد مواجه بوده است.
مقايسه قيمت‌هاي ثبت‌شده در شهريورماه با نرخ‌هاي گردآوري‌شده در آبان‌ماه نشان مي‌دهد برخي محصولات لبني در اين فاصله با اختلاف قيمت قابل‌توجهي عرضه شده‌اند. براساس نمونه‌هاي مورد بررسي، قيمت شير پرچرب بطري يک ليتري که در ابتداي شهريورماه 160 هزار تومان بود، در آبان‌ماه به 207 هزار و 900 تومان رسيده است، اختلافي معادل 47 هزار و 900 تومان يا حدود 30 درصد.
همچنين شير کم‌چرب بطري يک ليتري که در شهريورماه در نمونه مورد بررسي 98 هزار تومان قيمت داشت، اکنون در يکي از برندهاي بررسي‌شده با قيمت 196 هزار و 900 تومان عرضه مي‌شود. اين دو نرخ، اختلافي نزديک به 101 درصد را نشان مي‌دهند. قيمت شير کم‌چرب کيسه‌اي 900 گرمي نيز از 84 هزار تومان در شهريورماه به 143 هزار تومان در آبان رسيده که نشان‌دهنده اختلاف 59 هزار توماني، معادل حدود 70 درصد است.
در خصوص محصول ماست نيز تغيير قيمت‌ها قابل‌توجه است. ماست دبه‌اي کم‌چرب دو کيلوگرمي در شهريورماه 228 هزار تومان قيمت داشت، درحالي که اکنون ماست کم‌چرب يک کيلو و 800 گرمي يکي از برندهاي مورد بررسي با قيمت 327 هزار و 800 تومان عرضه مي‌شود. با توجه به تفاوت وزن بسته‌بندي‌ها، مقايسه قيمت هر کيلوگرم نيز افزايش هزينه خريد را در اين دو نمونه نشان مي‌دهد. همچنين ماست کم‌چرب 900 گرمي در برخي برندها با قيمت 169 هزار و 400 تومان و نوع پرچرب آن با قيمت 180 هزار و 400 تومان در بازار عرضه مي‌شود.
در بازار پنير، قيمت پنير سفيد يواف 400 گرمي که در شهريورماه در نمونه مورد بررسي 195 هزار تومان بود، اکنون بسته به برند و نوع محصول در محدوده 186 تا 203 هزار تومان قرار دارد. قيمت پنير کم‌نمک 400 گرمي نيز در برخي برندها به 229 هزار تومان و انواع ديگر پنير سفيد به حدود 280 هزار تومان رسيده است.
در محصول کره نيز قيمت کره پاستوريزه 100 گرمي از 80 هزار تومان در شهريورماه به 89 هزار تومان در يکي از نمونه‌هاي جديد رسيده است. کره حيواني 50 گرمي نيز با قيمت 54 هزار و 900 تا 64 هزار و 200 تومان عرضه مي‌شود. خامه صبحانه نيز از ديگر محصولات لبني است که افزايش هزينه خريد آن براي مصرف‌کنندگان محسوس است. اين محصول در بسته‌بندي 100 گرمي در شهريورماه 31 هزار تومان قيمت داشت، درحالي که اکنون نمونه‌هاي 200 گرمي آن با قيمت 115 تا 130 هزار تومان در بازار عرضه مي‌شوند.
در اين ميان، فروشندگان محصولات لبني نيز از تغيير مکرر فهرست قيمت شرکت‌هاي توليدي و پخش گلايه دارند. براساس روايت فروشندگان، از زمان انتشار خبر توافق دامداران و صنايع لبني درباره افزايش نرخ شير خام، تغيير قيمت برخي محصولات ادامه داشته و شرکت‌ها فهرست‌هاي جديدي را براي عرضه کالا در اختيار واحدهاي صنفي قرار داده‌اند. فروشندگان مي‌گويند تغيير نرخ‌ها گاهي در فاصله زماني کوتاهي اتفاق مي‌افتد و همين مسئله باعث شده قيمت برخي کالاها در سفارش جديد با موجودي قبلي فروشگاه متفاوت باشد.
به گفته آن‌ها، اين تغييرات علاوه بر ايجاد مشکل در محاسبه قيمت فروش، موجب اعتراض مشترياني مي‌شود که هنگام خريد با نرخ‌هاي جديد مواجه مي‌شوند. برخي فروشندگان همچنين از کاهش حجم خريد مشتريان خبر مي‌دهند و مي‌گويند افزايش قيمت‌ها باعث شده بخشي از خريداران به سراغ بسته‌بندي‌هاي کوچک‌تر يا محصولات ارزان‌تر بروند و برخي نيز دفعات خريد خود را کاهش دهند.
در سوي ديگر، خريداران نيز از افزايش قيمت محصولات لبني و دشوارتر شدن تامين کالاهاي مورد نياز خانوار گلايه دارند. براساس اظهارات مصرف‌کنندگان، افزايش قيمت شير، ماست و پنير موجب شده هزينه خريد روزانه و هفتگي خانواده‌ها افزايش يابد و برخي خانوارها ناچار شوند مقدار خريد خود را متناسب با درآمدشان کاهش دهند.
به گفته تعدادي از مصرف‌کنندگان، لبنيات به دليل اهميت تغذيه‌اي از اقلام ضروري سبد غذايي خانوار محسوب مي‌شود، اما افزايش قيمت‌ها باعث شده خريد اين محصولات مانند گذشته امکانپذير نباشد. آن‌ها معتقدند در شرايطي که درآمد خانوارها متناسب با سرعت افزايش هزينه‌ها رشد نمي‌کند، تأمين لبنيات به‌ويژه براي خانواده‌هاي داراي فرزند به يکي از هزينه‌هاي قابل‌توجه تبديل شده است. اين شرايط درحالي ادامه دارد که کارشناسان تغذيه بارها نسبت به پيامدهاي کاهش مصرف شير و لبنيات، به‌ويژه کمبود دريافت کلسيم در کودکان، نوجوانان و سالمندان هشدار داده‌اند.
اگرچه افزايش هزينه‌هاي توليد و تأمين نهاده‌هاي دامي از جمله دلايل درخواست دامداران براي اصلاح نرخ شير خام عنوان شده است، اما آنچه در بازار مشاهده مي‌شود، افزايش هزينه خريد محصولات لبني براي مصرف‌کنندگان است. ازسوي ديگر، توافق ميان تشکل‌هاي توليدي درباره نرخ شير خام به‌تنهايي به معناي ابلاغ نرخ رسمي جديد نيست و تغيير قيمت محصولات مشمول قيمتگذاري نيز بايد مطابق ضوابط مربوطه انجام شود. در چنين شرايطي، شفاف‌سازي درباره مبناي قيمتگذاري محصولات لبني، اعلام رسمي تصميمات مربوط به نرخ شير خام و نظارت بر قيمت‌هاي عرضه‌شده در بازار اهميت بيشتري پيدا مي‌کند.
با توجه به پايين بودن سرانه مصرف لبنيات در کشور و کاهش قدرت خريد خانوارها، تداوم افزايش قيمت اين گروه غذايي مي‌تواند دسترسي مصرف‌کنندگان به محصولات ضروري را محدودتر کند. از اين رو، در کنار توجه به هزينه‌هاي توليد و مطالبات دامداران و صنايع لبني، بايد براي حفظ قدرت خريد خانوارها و جلوگيري از حذف تدريجي لبنيات از سبد غذايي مردم نيز تدابير مؤثري اتخاذ شود.
