تبعيد امام خميني به ترکيه

سيزدهم آبان ماه سالروز تبعيد امام خميني از ايران است. در پي سخنراني شجاعانه امام خميني در چهارم آبان عليه فروش استقلال کشور توسط رژيم منحوس پهلوي، سحرگاه 13 آبان 1343 کماندوهاي مسلح اعزامي از تهران، منزل امام خميني در قم را محاصره کردند و حضرت امام را بازداشت و به همراه نيروهاي امنيتي مستقيماً به فرودگاه مهرآباد تهران اعزام نمودند. ساعتي بعد يک فروند هواپيماي نظامي که از قبل آماده شده بود، تحت الحفظ مامورين امنيتي و نظامي به آنکارا پرواز کرد.

عصر آن روز، ساواک خبر تبعيد امام خميني را به اتهام اقدام عليه امنيت کشور در روزنامه‌ها منتشر ساخت ولي عليرغم فضاي خفقان، موجي از اعتراض‌ها به صورت تظاهرات در بازار تهران، تعطيلي طولاني مدت دروس حوزه‌ها و ارسال طومارها و نامه‌ها به سازمان‌هاي بين‌المللي و مراجع تقليد جلوه‌گر شد. تبعيد امام‌خميني به دستور آمريکا و به علت سخنراني چند روز قبل امام عليه کاپيتولاسيون صورت گرفت. امام‌خميني در آن سخنراني که در روز چهارم آبان در قم انجام شد با اعتراض شديد به تصويب لايحه کاپيتولاسيون در مجلس شوراي ملي گفتند: "نظامي‌هاي آمريکا و مستشارهاي نظامي آمريکايي به شما چه نفعي دارند؟ آقا! اگر اين مملکت اشغال آمريکاست، پس چرا اينقدر عربده مي‌کشيد؟ پس چرا اينقدر دم از ترقي مي‌زنيد؟..."

دو ماه بعد آيت‌الله حاج آقا مصطفي خميني نيز به ترکيه نزد پدر تبعيد گرديد. دوران تبعيد امام در ترکيه بسيار سخت و طاقت فرسا بود. حضرت امام حتي از پوشيدن لباس روحانيت در آنجا منع شده بود، اما هيچ يک از فشارها نتوانست امام را وادار به سازش کند. محل اقامت اوليه امام، هتل بولوار پالاس آنکارا (اتاق 514 ـ طبقه 4) بود. فرداي روز بعد از تبعيد براي مخفي نگاه داشتن محل اقامت، امام را به محلي واقع در خيابان آتاتورک منتقل کردند. چند روز بعد (21 آبان 1343) براي منزوي‌تر ساختن ايشان و قطع هرگونه ارتباط، محل تبعيد را به شهر بورسا واقع در 460 کيلومتري غرب آنکارا تغيير دادند.

در اين مدت امکان هرگونه اقدام سياسي از امام خميني سلب شد و ايشان تحت مراقبت مستقيم مامورين اعزامي ايران و نيروهاي امنيتي دولت ترکيه قرار داشت. در عين حال رژيم شاه با شدت عمل بي‌سابقه‌اي تلاش کرد بقاياي مقاومت در ايران را در هم بشکند و در غياب امام خميني به سرعت دست به اصلاحات آمريکاپسند بزند. با اين حال رژيم شاه در چند مورد بر اثر فشار مردم و علما ناگزير شد با اعزام نمايندگاني ازسوي آنان براي کسب خبر از حال امام و اطمينان از سلامت وي موافقت نمايد. در اين مدت امام خميني طي چند نامه به منسوبين خويش و علماي حوزه به صورت رمز و اشاره و در قالب دعا، استواري خود در مبارزه را يادآور شد و همچنين خواستار ارسال برخي کتابهاي دعا و کتب فقهي شدند. اقامت اجباري در ترکيه فرصتي مغتنم براي امام بود تا تدوين کتاب تحريرالوسيله را آغاز کند و به پايان برساند. در اين کتاب که حاوي فتاواي فقهي امام خميني است، براي نخستين بار در آن روزها، احکام مربوط به جهاد و دفاع و امر به معروف و نهي از منکر و مسائل روز به عنوان تکاليف شرعي فراموش شده مطرح گرديده است. مدت تبعيد امام در ترکيه يازده ماه طول کشيد و پس از آن محل تبعيد از ترکيه به عراق تغيير يافت.