معرفي کتاب
«در آسمان فقاهت شيعي»
بازخواني سي مشرق از پويايي و ظرفيت اجتهاد شيعي
کتاب «در آسمان فقاهت شيعي، سي مشرق فقهي، از ثقه‌الاسلام کليني تا حضرت آيت‌الله شبيري زنجاني» تازه‌ترين اثر استاد سيدضياء مرتضوي است که در مرداد 1405 در 976 صفحه انتشارات بوستان کتاب آن را منتشر کرده است. اين اثر با بررسي 30 پژوهش فقهي درباره ديدگاه و روش اجتهادي 27 فقيه شيعه، نمونه‌هايي از تحول، توسعه و پويايي فقه اماميه در مواجهه با مسائل فردي، اجتماعي، حقوقي و حکمراني را بررسي مي‌کند.
نویسنده در کتاب «در آسمان فقاهت شيعي، سي مشرق فقهي، از ثقه‌الاسلام کليني تا آيت‌الله شبيري زنجاني» با محور قرار دادن ديدگاه‌ها و روش اجتهادي شماري از فقهاي شيعه، تلاش کرده است ظرفيت‌هاي دروني فقه اماميه براي بازانديشي و پاسخ‌گويي به مسائل جديد را نشان دهد.
در اين اثر، نويسنده در 30 «مشرق» صرفاً به گزارش تاريخ فقه يا شرح‌حال فقها نپرداخته، بلکه از خلال مسائل مشخص فقهي، شيوه استدلال و منطق اجتهادي فقها را بررسي کرده است. اين مجموعه از ثقه‌الاسلام کليني، شيخ صدوق، شيخ مفيد، سيد مرتضي و شيخ طوسي آغاز مي‌شود و تا فقهايي همچون محقق حلي، علامه حلي، شهيد ثاني، محقق اردبيلي، محقق بهبهاني، صاحب جواهر، شيخ انصاري، آخوند خراساني، محقق ناييني، شهيد مطهري، شهيد بهشتي، علامه طباطبايي، امام خميني، آيت‌الله خويي، آيت‌الله منتظري، آيت‌الله موسوي اردبيلي، آيت‌الله صانعي، آيت‌الله صافي گلپايگاني و آيت‌الله شبيري زنجاني ادامه مي‌يابد.
موضوعات کتاب طيفي از مسائل فقه سياسي و قضايي، حقوقي و اجتماعي تا خانواده و مسائل فردي را دربرمي‌گيرد، از جمله شئون سياسي و قضايي فقيه، قضاوت زنان، مشارکت اقليت‌هاي ديني در اداره جامعه، مرجعيت تخصصي، اختيارات دولت اسلامي، معاملات، تعزيرات حکومتي، امر به معروف و نهي از منکر، احتياط، علم قاضي و حکم نگاه زن به مرد نامحرم.
يکي از محورهاي مورد تأکيد کتاب، نقش موضوع‌شناسي و واقع‌بيني در فرآيند اجتهاد است. همچنين نويسنده در مباحث مربوط به امام خميني، شهيد مطهري و آيت‌الله صانعي، نمونه‌هايي از پويايي اجتهاد و بازخواني مسائل فقه معاصر را بررسي کرده است. آخرين «مشرق» نيز به ديدگاه آيت‌الله شبيري زنجاني درباره توسعه در جواز نگاه زن به مرد بيگانه اختصاص دارد.
در معرفي کتاب آمده است که بخش عمده اين پژوهش‌ها طي حدود 30 سال و در مناسبت‌هاي مختلف نوشته شده و در تدوين نهايي بازنگري، بازنويسي و تکميل شده‌اند. بر اين اساس، اثر حاضر در پي ارائه تصويري از فقه شيعه به‌عنوان سنتي اجتهادي است که در عين وفاداري به منابع و روش فقاهت، امکان مواجهه با مسائل و موضوعات متحول را دنبال مي‌کند.
نکات کليدي کتاب
* بررسي سي مسئله فقهي در پرتو ديدگاه 27 فقيه برجسته شيعه
* بازخواني تاريخ فقه از کليني تا آيت‌الله شبيري زنجاني
* تمرکز بر «روش اجتهاد» در کنار «نتيجه فقهي»
* تأکيد بر پويايي و ظرفيت توسعه در فقه اماميه
* توجه ويژه به موضوع شناسي و واقع‌بيني در فرآيند اجتهاد
* بررسي مسائل فقه سياسي، قضايي، اجتماعي، حقوقي و خانواده در کنار مسائل عبادي و فردي
* بازخواني نسبت فقه با مسائل حکومت، قانون، اقليت‌هاي ديني و نظام اجتماعي
* بررسي نمونه‌هايي از نوآوري فقهي در آراي فقهاي کلاسيک و معاصر
* ارائه نمونه‌هايي از امکان بازانديشي در احکام اجتماعي و حقوقي
* پايان دادن اين منظومه با بررسي ديدگاه آيت‌الله شبيري زنجاني درباره حکم نگاه زن به مرد نامحرم
