هنر آسمانيگنبد سلطانيه آرامگاه اُلجايتو (سلطان محمد خدابنده) است. او هشتمين سلطان ايلخاني بود. گنبد سلطانيه بين سالهاي 1302 تا 1312 ميلادي (703 تا 713 هجري قمري) به دستور سلطان محمد خدابنده در شهر زنجان (پايتخت ايلخانيان)و با نظارت رشيدالدين فضلالله همداني طراح و سازنده ربع رشيدي، ساخته شد و از آثار مهم معماري ايراني و جهاني بهشمار ميرود. گنبد سلطانيه در سال 1384 در فهرست آثار ميراث جهاني يونسکو به ثبت رسيدهاست.اين بنا سومين گنبد بزرگ آجري جهان پس از گنبد ايا صوفيه و کليساي سانتا ماريا دل فيوره است.بنا به نوشته دکتر مکي نژاد استاد فرهنگستان هنر،«معماران کليساي سانتا ماريا دل فيوره فلورانس حدود 100 سال پس از ساخت گنبد سلطانيه، در طراحي و ساخت گنبد عظيم اين کليسا از تکنيکهاي مهندسي و معماري آن الهام گرفتند. اين اثر باشکوه ايراني باويژگيهايي نظير ساختار دوپوسته پيوسته و پايداري کمنظير در تاريخ معماري جهان ماندگار شده است ».يک شاهکار (masterpiece) ديگر در اين گنبد، کتيبه قراني به خط ثلثدور گنبد از داخل است که شباهت به خط بايسنقر ميرزاي تيموري ميدهد که درکتيبه ايوان مقصوره مسجد گوهرشاد ديده ميشود. اين نگارنده، اين کتيبه را از نزديک ديدهام و حتي در زمان تعميرات گنبد در سال 1375 همراه مرحوم آيتالله هاشمي رفسنجاني از داربستهاي زير گنبد هم بالا رفتيم و از نزديک کتيبه را ديديم ولي چون نزديک غروب بود نتوانستيم نام خطاط اين کتيبه را پيدا کنيم. بنا به گفته خانم پروانه عسکري کارشناس ميراث فرهنگي استان زنجان:«عبداله مستوفي نگارنده اين آيات قرآني است که در قالب دو نسخه يکي به سلطان مصر بر روي کاغذ و ديگري به سلطان محمد خدابنده براي تزئين بناي گنبد هديه شده است. اين کتيبه قرآني که بزرگترين کتيبه در سطح دنيا و در نوع خود منحصر بفرد است يکي از آثار تاريخي گنبد سلطانيه زنجان محسوب ميشود. ارتفاع آيات در خط ثلثبه سه متر و 20 سانتي متر ميرسد. که به جهت ارتفاع بالاي گنبدسلطانيه و اينکه مورد ديدنظاره گران از پايين گنبد باشد، اين کتيبه در ابعاد بزرگ نگارش شده است». اين هنر آسماني و نگين فيروزهاي منحصر به فرد ايراني، هنوز نياز به اعتبار براي ادامه مرمت و نگهداري و مراقبت دارد.منابع- دکتر مکي نژاد استاد -فرهنگستان هنر- ويکيپدياي فارسي- دانشنامه آزاد پارسي- پروانه عسکري کارشناس ميراث فرهنگي زنجان- يادداشتها و مشاهدات نگارنده
