سيره اهلبيت عليهمالسلام در محرمحجت الاسلام دکتر محمدرضا جواهريعضو هيأت علمي دانشگاه فردوسي مشهدچرا
سيره اهلبيت عليهمالسلام در محرمحجت الاسلام دکتر محمدرضا جواهريعضو هيأت علمي دانشگاه فردوسي مشهدچرا شيعيان از روز اول ماه محرم تا روز عاشورا عزاداري ميکنند؟ آيا اين عزاداري ريشه و سند ديني دارد؟ با اين که امام حسين عليهالسلام و جوانان بني هاشم و اصحاب روز عاشوراء شهيد شدهاند چرا عزاداري پيش از آن آغاز ميگردد؟ چرا از روز اول ماه محرم مساجد وحسينيهها سياه پوش ميشود؟ چرا پيروان اهلبيت از روز اول محرم لباس عزا بر تن ميکنند؟ براي پاسخ به اين پرسش بايد سيره اهلبيت عليهمالسلام را مطالعه نمود. گفتار و رفتار امامان عليهمالسلام راهنماي عزاداران سيدالشهداء عليهالسلام است. در سيره اهلبيت عليهم السلام اين عزاداري وجود داشته است ودر احاديث اين سيره گزارش شده است. بنابراين در متون ديني سند و مدرک براي اين شيوه عزاداري وجود دارد. در اين جا تنها دو حديث رضوي عليهالسلام براي پاسخ به اين پرسش طرح و بررسي ميگردد.سند اوّلابراهيم بن ابي محمود گفته است: امام رضا عليهالسلام فرمودند: فَعَلى مِثْلِ الْحُسَينِ فَلْيبْکِ الْباکُونَ فَاِنَّ البُکاءَ عَلَيهِ يحُطُّ الذُّنُوبَ الْعِظامَ؛ بر مثل حسين عليهالسلام بايد گريه کنندگان بگريند چون گريه بر او گناهان بزرگ را فرو ميريزد. ثم قال: کانَ اَبي اِذا دَخَلَ شَهْرُ الْمُحَرَّمِ لا يُري ضاحِکاً وَ کانَتِ الْکِاَّبَةُ تَغْلِبُ عَلَيْهِ حَتّي يَمْضِيَ مِنْهُ عَشْرَةُ اَيّامٍ، فَاِذا کانَ الْيَوْمُ العْاشِرُ کانَ ذلِکَ الْيَوْمُ يَوْمَ مُصيبَتِهِ وَ حُزْنِهِ وَ بُکائِهِ و يقول: هو اليوم الذي قتل فيه الحسين عليهالسلام (علل الشرائع، شيخ صدوق، ص 87 * تفصيل وسائل الشيعه الي تحصيل مسائل الشريعة، ج 10، ص 394 * بحارالأنوار، ج 44، ص 284 * عوالم العلوم و المعارف، ج 17، ص 528).سپس امام رضا عليهالسلام فرمود: پدرم امام موسي بن جعفر عليهماالسلام زماني که ماه محرم فرا ميرسيد خندان ديده نميشد و اندوه شديد و حزن ايشان را فرا ميگرفت و غم و عزا برايشان حاکم ميگشت تا اين که ده روز ميگذشت. هنگامي که روز دهم ماه محرم ميشد آن روز، روز مصيبت و حزن و گريه پدرم بود. ميگفت: اين روز دهم روزي است که امام حسين عليهالسلام در آن شهيد شد.اين حديث تاريخي، گوياي سوگواري امام کاظم عليهالسلام از روز اول ماه محرم تا روز عاشورا است. در اين حديث امام رضا عليهالسلام سيره پدر خويش را در دهه اول ماه محرم گزارش کردهاند. امام رضا عليهالسلام از نزديک سيره پدر خويش را ديدهاند و در اين حديث با جمله: «کانَ أبي إذا دَخَلَ شهر المحرم» رفتار پدر خود را براي جهانيان توصيف نمودهاند. در اين گزارش رضوي، سيره هر ساله امام هفتم تبيين شده است.سوگواري امام کاظم عليهالسلام از روز اول ماه محرم آغاز ميشده است و در دهه اول ماه محرم هرگز نميخنديدند. اين عدم ضحک و خودداري از خنديدن، تنها براي مصيبت جدشان اباعبدالله الحسين عليهالسلام بوده است. رفتار و گفتار امام معصوم عليهالسلام حجت شرعي براي عموم مردم است. اين قطعه از تاريخ، هر ساله در ماه محرم جريان داشته است. همواره امام کاظم عليهالسلام از روز اول ماه محرم، رفتار اهل عزا و مصيبت ديدگان را داشتند.امام رضا عليهالسلام غلبه و سيطره «کئابه» بر پدر خويش در دهه اول ماه محرم را مشاهده نمودهاند و حالت عزاداري پدر خويش را براي پيروان اهلبيت تعريف نمودهاند.جمله «و کانت الکئابة تغلب عليه» نيز نشان دهنده سيره ويژه معصومين عليهمالسلام در دهه اول ماه محرم ميباشد. کئابه به معناي اندوه شديد و دل شکستگي و دلتنگي و ناراحتي و حزن و مصيبت و عزاداري و سوگواري است.از روز اول ماه محرم غم و اندوه وعزاداري امام کاظم عليهالسلام براي مصيبت سيدالشهداء آغاز ميگرديد و تا روز دهم ماه محرم و عاشوراي حسيني ادامه داشت و دراين روز به اوج ميرسيد. به بيان امام رضا عليهالسلام روز عاشوراء روز «مصيبت» و «حزن» و «بکاء» امام موسي بن جعفر عليهماالسلام بوده است. همه امامان عليهمالسلام نورواحدند وهيچ اختلافي بين انان وجود نداشته است. سيره هر امام بيانگر سيره معصومين عليهمالسلام ميباشد. بنابراين سيره اهلبيت سوگواري و عزاداري از آغاز ماه محرم تا روز عاشوراء بوده است و پيروان اهلبيت در عزاداري در دهه اول ماه محرم از اهلبيت پيروي ميکنند.اجر و پاداش گريه بر مصيبت امام حسين عليهالسلام نيز در آغاز اين حديث رضوي بيان شده است. امام رضا عليهالسلام ارزش گريه بر مثل امام حسين عليهالسلام را نشان دادهاند و پاداش اين گريستن را ريزش گناهان وتزکيه نفس و اصلاح خويش دانستهاند.سند دوّمبراساس يک حديث که در کتابهاي حديثي داراي اعتبار ذکر شده است روز اول ماه محرم ريان بن شبيب خدمت امام رضا عليهالسلام رسيده است. وي در آغاز اين حديث ميگويد:دَخَلْتُ عَلَى الرِّضَا عليهالسلام فِي أَوَّلِ يوْمٍ مِنَ الْمُحَرَّمِ. در اولين روز ماه محرم بر امام رضا عليهالسلام وارد شدم. در اين حديث گفتار امام رضا عليهالسلام درباره مصيبتهاي سيدالشهداء در ماه محرم وجود دارد. بر طبق اين حديث امام رضا عليهالسلام در نخستين روز ماه محرم که ريان بن شبيب خدمت امام رسيده است براي وي ذکر مصيبت نمودهاند. فرزند شبيب متن روضه امام رضا عليهالسلام براي اباعبدالله الحسين عليهالسلام را گزارش کرده است. امام فرمودند: يا ابْنَ شَبِيبٍ إِنْ کُنْتَ بَاکِياً لِشَيءٍ فَابْکِ لِلْحُسَينِ بْنِ عَلِي عليهماالسلام فَإِنَّهُ ذُبِحَ کَمَا يذْبَحُ الْکَبْشُ وَ قُتِلَ مَعَهُ مِنْ اهلبيتهِ ثَمَانِيةَ عَشَرَ رَجُلًا مَا لَهُمْ فِي الْأَرْضِ شَبِيهُونَ وَ لَقَدْ بَکَتِ السَّمَاوَاتُ السَّبْعُ وَ الْأَرَضُونَ لِقَتْلِه (عيون اخبارالرضا عليهالسلام، ج 1، ص 299 * امالي شيخ صدوق، ص 129 * تفصيل وسائل الشيعه الي تحصيل مسائل الشريعة، ج 10، ص 393 * بحارالأنوار، ج 101، ص 102 و 103).اين ذکر مصيبت امام رضا عليهالسلام در نخستين روز ماه محرم، براي يک نفر که خدمت امام رسيده است اهميت و ارزش برقراري مجلس سوگواري در حماسه حسيني و ذکر مصيبت از آغاز ماه محرم را نشان ميدهد. متن اين سخنان امام رضا عليهالسلام به ريان بن شبيب سيره رضوي در دهه اول ماه محرم را روشن ميکند. دستور به گريستن در روز اول ماه محرم، حجّت شرعي براي پيروان اهلبيت در اقامه مجلس ماتم سيدالشهداء از روز اوّل ماه محرم است.در اين نوشتار تنها دو حديث از امام رضا عليهالسلام براي روشن ساختن مستند بودن عزاداري دهه اول محرم ارائه گرديد. بنابراين عزاداري و سوگواري در مصيبت اباعبدالله الحسين عليهالسلام از آغاز ماه محرم تا عاشوراء سند شرعي دارد و سيره امامان عليهمالسلام گواه ارزشمندي و کارآمدي آن است. دهه رسمي عزاداري درسيره معصومين عليهم السلام همين دهه اول ماه محرم است واين يکي از سر فصلهاي خصايص الحسينيه است. در دهه اول ماه محرم سال 61 هجري حوادثي در کربلا روي داده است. توجّه به روزشمار دهه اول محرم نيز به روشن شدن جهت اين سوگواري کمک ميکند. امام حسين عليهالسلام و اهلبيت و ياران آن حضرت در دوم ماه محرم سال 61 هجري به سرزمين کربلا وارد شدند. سپاه عمر سعد در سوّم محرم وارد کربلا شد. پنجم محرم نيز ابن زياد سپاهي به کوفه اعزام کرد تا از حرکت مردم براي ياري امام حسين عليهالسلام جلوگيري نمايد. در هفتم ماه محرم آب فرات به دستور عمر سعد به روي امام حسين عليهالسلام و ياران آن حضرت بسته شد. در روز عاشوراء سبط پيامبر خدا صلياللهعليهوآلهوسلّم اباعبدالله الحسين عليهالسلام و هجده تن از جوانان بني هاشم و همه اصحاب امام شهيد شدند و سَر آنان از تن جدا شد و بدنهاي شهداء روي زمين ماند و اسب بر بدنها تاختند. شام عاشوراء بر خيمهها حمله کردند و اهلبيت را به اسارت بردند. تاريخ رخدادهاي دهه محرم نيز بيانگر ستمهاي آلزياد و آل مروان و يزيديان براهل ايمان و تقوي و سختيها و رنجهاي سپاه امام حسين عليهالسلام در راه خدا وبراي انجام تکليف الهي است. اينها نيز در موضوع مصيبتهاي اهلبيت جاي ميگيرد. بنابراين پيش از روز عاشورا مصايب سيدالشهدا واهلبيت ايشان شروع شده است و آن حوادث نيز شايسته سوگواري است.
