رمضان ماه قرآن(آشنائي با اصول و قواعد قرآني)6- اصل هدايتدکتر یدالله حبیبیهدايت، به معناي نشان دادن ر

رمضان ماه قرآن(آشنائي با اصول و قواعد قرآني)6- اصل هدايتدکتر یدالله حبیبیهدايت، به معناي نشان دادن راه درست مقصد،از مفاهيم پرکاربرد در قرآن کريم است که درالهيات و کلام در امتداد جبر و اختيار بدان پرداخته مي‌شود. در فلسفه دين در بررسي نظرياتي همچون پلوراليسم (کثرت‌گرايي ديني) به مسئله هدايت انسان نيز توجه مي‌شود.از حدود 236 مورد آيه‏اي که در قرآن راجع به هدايت آمده است مي‏توان چنين برداشت نمود که هدايت به معناي «راهنمايي و ارائه طريق حق و کمال و خير و صواب» است که گاهي در مورد انسانها به کار مي‏رود؛ مانند آيه شريفه: «و الذين جاهدوا فينا لنهدينّهم سبلنا» (عنکبوت/ 69)؛ ما را همان را به افرادي که براي رضاي پروردگارشان تلاش کنند نشان خواهيم داد.و گاهي در معنايي عام استعمال شده که شامل تمام موجودات است که آنها براساس استعداد خدادادي خود به سوي کمال هدايت مي‏شوند. از آيه «ربّنا الذي اعطي کل شي‏ء خلقه ثمّ هدي» (طه/ 50) همين معني برداشت مي‏شود در ديدگاه حکماء هدايت عبارت است از سوق دادن موجودات به سوي کمال ثانوي آنها يعني آنچه که براي بقا بدان نياز دارند. زيرا کمال اول هر موجود، صورت نوعي اوست که در وجود و بقا، به آن نيازمند است اما کمال ثاني مانند هدايت، اگرچه شيء در وجود و بقايش نيازمند آن نيست، ولي در تکامل خود به آن نيازمند است و خداوند افزون بر کمال اوّلي، اسباب تکامل ثانوي را نيز فراهم کرده است بنابراين هر موجودي که کمال او عين ذاتش نباشد، نيازمند هدايت است و در کمال مناسب خويش، نيازمند به کامل‌کننده‌اي است که با پيمودنِ راه تکامل و خروج از قوه به فعل، به آن برسد؛ بنابراين هدايتْ کمال ثانوي انسان محسوب مي‌شود و امري ذاتي براي انساني نيست تا مقتضي ذات و وجودش باشد، بلکه تفضل و احساني است که خداوند به بنده‌اش مي‌کند. از اين جهت هدايتْ نورانيتي دروني و بينايي باطني است که انسان را از ظلمت گمراهي بيرون مي‌برد. اهل معرفت هدايت حقيقي را وصول به مقام توحيدو هدايت هر شيء را اعتراف به وجود و شهادت به وحدانيت حق‌ تعالي مي‌دانند اما حقيقتِ ضلالت، هلاکت و نابودي و رويگرداني از راه توحيد و حق است.اصل‏ هدايت در قرآن يعني هيچ چيزي عاري از هدايت خلق‏ نشده است: «ربنا الذي اعطي کل شي‏ء خلقه ثم هدي» (طه/ 50) در ساختمان هر چيزي آنچه که براي آن چيز لازم است‏ قرار داديم و سپس او را هدايت کرديم. يعني هر موجودي، در هر مرتبه‌‏اي، به هر نوع هدايتي که نياز دارد و در مسير تکاملي آن قرار گرفته است آن‏ هدايت به او داده شده است.امام‌ خميني(ره) با تاکید بر اين مطلب که هدايت امري وجودي و همان رسيدن هر موجود به کمال معنوي خود است، بر اين باور است که سعادت و کمال در انسان‌ها ذاتي نيست؛ زيرا جزء ذات يا لازم ماهيت انسان‌ها نيست که اهل سعادت يا شقاوت باشند، بلکه کمالات انسان به سبب اختيار، اکتسابي‌اند و حق‌تعالي با فرستادن پيامبران که دعوت به حق و معارف الهي مي‌کنند و فطرت دروني انسان که براساس عشق به کمال مطلق و انزجار از نقص‌ها سرشته شده، انسان‌ها را به سوي کمال خود هدايت مي‌کند. در حقيقت، وجود هر موجودي به مدد رحمت رحماني، تحقق وجودي مي‌يابد و به واسطه رحمت رحيمي، به کمال لايق خود مي‌رسد. ايشان حقيقت هدايت را همان نور حق مي‌داند. علّامه طباطبايي ره هدايت ابتدايي و توفيقي را به اراده الهي و ضلالت ابتدايي را به اراده انساني و ضلالت کيفري را نوعي مجازات الهي مي‌داند.هدايت اقسام ومراتب وآثارخاص خود را دارد.نمونه‌هائي از آيات قرآن درباره هدايت1- ذلک الکتاب لاريب فيه هدي للمتقين (بقره/ 2)2- قل ان هدي‌الله هوالهدي (انعام/ 71، بقره/ 120)3- و بشر الصابرين الذين اذا اصابتهم مصيبة قالوا انا لله و انا اليه راجعون اولئک عليهم صلوات من ربهم و رحمة و اولئک هم المهتدون (بقره/ 155 تا 157)4- ربنا لاتزغ قلوبنا بعد اذ هديتنا و هب لنا من لدنک رحمة انک انت الوهاب.(آل عمران/ 8)5- و لهديناهم صراطا مستقيما. (نساء/ 68)6- ان‌الله لا يهدي القوم الکافرين؛ خداوند مردم کافر را هدايت نمي‌کند.» (مائده/ 67)7- والله لايهدي القوم الظالمين؛ خداوند ستمکاران را هدايت نمي‌کند.» (توبه/ 19)8- انما انت منذر و لکل قوم هاد؛ جز اين نيست که تو تبليغ‌کننده‌اي و براي هر قومي هدايت‌کننده‌اي است.» (رعد/ 7)