تحولات تاريخ کتابت متن قرآن کريممروري بر ويژگيهاي «مصحف مشهد رضوي»1مصحف مشهد رضوي کاملترين مجموعه دستنويس قرآن به خط حجازي از سده نخست هجري با قدمت 1هزار و 400 سال است که آبان ماه سال 1402 با حضور توليت آستان قدس رضوي، نماينده آيتالله العظمي سيستاني در ايران و مديرموسسه آلالبيت احياء التراث در ايران و جمعي از علما، انديشمندان اسلامي، مسئولان فرهنگي و اساتيد دانشگاه در محل تالار قدس کتابخانه مرکزي حرم مطهر رضوي رونمايي شد.نسخههاي قرآني به جا مانده از نخستين قرون اسلامي، سندي براي شناخت تاريخ کتابت و قرائات قرآن کريم هستند، بر اين اساس نسخههاي هرچه قديميتر شاهدي صريحتر و ارزشمندتر براي شناخت کهنترين رويدادهاي مرتبط با تاريخ متن و کتابت قرآن به شمار ميآيند.برخي از اين اسناد و مدارک، دانشهاي گذشته ما را تأييد ميکنند و پاره اطلاعات گذشته ما را بازسازي ميکند. مصحف مشهد رضوي با 252 برگ کاملترين مجموعه اوراق از يک قرآن کامل از سده نخست هجري در سراسر جهان است که بيش از 95 درصد متن قرآن را در بر دارد. با توجه به ويژگيهاي متني اين مصحف ويژگيهاي رسم، غرائب املايي، اختلاف قرائات، چينش يا ترتيب بندي سورهها، و نهايتاً بر پايه آزمايشهاي متعدد کربن 41 روشن شده است که بخش اصلي اين نسخه در دوراني بسيار زود هنگام و در سده نخست هجري کتابت شده است.ابعاد مصحف مشهد رضوي در قطع بزرگ حدوداً 53 در 05 سانتي متر است که بر روي پوست در سده نخست هجري در مدينه يا کوفه کتابت شده و تا چند دهه بعد احتمالاً در کوفه بوده است. اين اثر در قرون بعدي به خراسان انتقال يافته و در اختيار عالمان نيشابور بوده است در اواخر قرن پنجم هجري مالک اين نسخه با نگارش وقف نامه در آغاز نسخه آن را بر حرم امام رضا وقف کرده است. يادداشت واقف و مالک نسخه مصحف مشهد رضوي در هنگام وقف متعلق به اواخر سده پنجم هجري بوده است که مطابق بر آن اين مصحف در دو جلد مجزا تدوين و صحافي شده بوده که اکنون پس از گذشت 9 قرن دو بخش آن در کتابخانه آستان قدس رضوي نگهداري ميشود. شاخصههاي خط حجازيمصحف حجازي کهنترين دستنويسهاي قرآني به جا مانده از سده نخست و اوايل سده دوم هجري هستند که در ظاهر خط آنها حالت مايل به سمت راست است. اين مصاحف شناخته شده در سراسر جهان به کمتر از 50 نمونه ميرسد که از برخي از آنها مثلاً قرآن بيرمنگام تنها دو يا چند برگ باقي مانده است.با انجام برخي پژوهشهاي نسخه شناسي طي 10 سال گذشته جايگاه و اهميت اين اثر منحصر به فرد در ميان ساير قرآنهاي کهن کتابخانه آستان قدس رضوي بيشتر هويدا شده است.نسخه برگردان شده مصحف مشهد رضويمتن کامل مصحف مشهد رضوي اکنون با تحقيق، توضيحات و مقدمه مشروح به دو زبان عربي و انگليسي ازسوي موسسه آلالبيت لاحياء التراث به صورت فاکسيميله منتشر شده است. چاپ فاکسيميله مصحف مشهد رضوي همراه با پژوهشهاي نسخه شناسي متني و تاريخي درباره کلمات و آيات قرآني در اين مصحف صورت پذيرفته است. تصويربرداري با کيفيت عالي، چاپ نفيس بر روي کاغذ گلاسه مات، مديريت رنگ در طراحي و چاپ و سرانجام جلد سازي قاب سازي و صحافي منحصر به فرد از ديگر ويژگيهاي نسخه برگردان مصحف مشهد رضوي است همچنين اين که اين نسخه نفيس با پيشگفتاري از حجتالاسلام والمسلمين سيد جواد شهرستاني آغاز شده است. آستان قدس رضوي پس از 7 سال پژوهش محتوايي و آمادهسازي فني، با همت «مؤسسه آلالبيت عليهم السلام لإحياء التراث» و کتابخانه آستان قدس رضوي نسخهاي از اين مصحف را در قالب چاپ فاکسيميله (مطابق اصل) به صورت بسيار نفيس براي عرضه به مجامع علمي جهان و محققان داخل و خارج کشور به انتشار رسانده است.
