موسسه فرهنگی و مطبوعاتی روزنامه جمهوری اسلامی

شماره 13508

عالم محقق

به مناسبت ايام چهلمين روز رحلت آيت‌الله زين ‌العابدين قرباني

آيت‌الله زين‌العابدين قرباني، فرزند غلامحسن، در سال 1312 در يکي از روستاهاي آستانه اشرفيه ديده به جهان گشود و در سن 14 سالگي براي تحصيل علوم ديني به لاهيجان عزيمت نمود. وي پس از طي دروس حوزوي تا سيوطي و مغني در سال 1328 عازم قم شد و تحصيلاتش را در محضر اساتيد معروف حوزه ادامه داد. پس از طي تحصيلات مقدماتي و گذشتن از معالم، قوانين را نزد امام موسي صدر و لمعه را نزد آيات نوري و ستوده، دروس رسايل و مکاسب را از محضر آيت‌الله مشکيني، منظومه و حکمت را در محضر آقا رضا صدر و ديگر اساتيد حوزه آموخت و جلد اول کفايه را در خدمت آيت‌الله سلطاني و جلد دوم را در خدمت آيت‌الله مجاهدي تبريزي به پايان رساند. وي در ادامه تحصيل از درس خارج حضرت آيت‌الله بروجردي (رحمت‌الله عليه) استفاده کرد و در اين ايام، تحقيقي درباره (صلوة احتياط) نوشت و در امتحان درس خارج با نمره عالي قبول شد. دروس فلسفه، تفسير و قسمتي از شفاء و چند جلد از کتاب اسفار را در محضر آيت‌الله علامه طباطبايي در مدرسه حجتيه و سلماسي آموخت و بقيه مجلدات را در محضر اساتيد ديگر خواند و مدت 8 سال از محضر درس فقه و اصول حضرت امام (ره) بهره برد.

آيت‌الله قرباني از سال 1336 به موازات تحصيل گهگاهي در جلساتي که بمناسبت‌هايي در بيت علماء برگزار مي‌شد به همراه بزرگاني چون آيت‌الله مشکيني، آيت‌الله محمدي گيلاني و ديگران به منبر مي‌رفت. بعد‌ها کار وعظ و خطابه را در مسجد هدايت تهران، زماني که آيت‌الله طالقاني اقامه نماز مي‌کردند پي گرفت و در سال 1338 در مسجد بالا بازار، ميانه چال و مسجد آيت‌الله رضوي کاشان و استان‌ها و شهرستان‌هاي ديگر از مازندران، گيلان و خوانسار ادامه داد. وي از سالهاي 1336 به بعد در کنار تحصيل و وعظ و خطابه به امر نويسندگي روي آورد و با نوشتن مقالاتي در روزنامه‌ها و موسسات علمي در قم و تهران رسماً پا به عرصه نويسندگي گذاشت. آيت‌الله قرباني به موازات امر نويسندگي به اتفاق آقايان شبستري، حسين حقاني، علي حجتي کرماني، عباسعلي عميد زنجاني و به سرپرستي آيت‌الله مکارم شيرازي در جلسات هفتگي خودشان پس از تعيين موضوعات مبتلابه جامعه اقدام به تحقيق مي‌کرد و نتيجه تحقيقات را در قالب سلسله کتاب‌هايي تحت عنوان «از اسلام چه ميدانيم» به چاپ ميرساند. عناوين کتاب‌هاي اول و دوم اين گروه «زن و انتخابات» و «بلاهاي اجتماعي قرن ما» بود که اثر مطلوبي در زمان خود بر جاي گذاشت اما کتاب سوم گروه به نام «اصول عقايد شيعه» با حوادث سال 42 حوزه مواجه شد که به تبع آن بعضي از دوستان وي زنداني و برخي تبعيد و گروهي نيز از جمله خود آيت‌الله قرباني فراري شدند و جمع ايشان متلاشي شد. آيت‌الله قرباني در کنار مشغله گاهي کتابهايي را نيز ترجمه و منتشر مي‌کرد که از جمله کتاب «اسلام و صلح جهاني» است. اصل اين کتاب به نام «السلام العالمي و الاسلام» نوشته سيد قطب بود که به اتفاق استاد سيد هادي خسروشاهي ترجمه کردند. تحقيقات و تأليفات ايشان بدون وقفه ادامه داشت و تا کنون 45 اثر از ايشان به چاپ رسيد که 5 کتاب در دانشگاه‌ها و برخي حوزه‌هاي علميه جزء کتابهاي درسي به شمار مي‌روند.

مهمترين اثري که آيت‌الله قرباني براي تحقيق و تدوين آن حدود 14 سال زمان صرف کرد کتاب «تفسير جامع آيات الاحکام» است که در 12 جلد به چاپ رسيد و امروزه در (دانشگاه علوم اسلامي قم) که از کشورهاي مختلف دنيا دانشجو دارد جزء کتاب درسي است. در ايامي که آيت‌الله قرباني نماينده مردم آستانه اشرفيه در مجلس شوراي اسلامي بود، وهابي‌هاي وطني با انتشار کتاب (بت شکن) قصد بي‌اعتبار کردن اصول کافي را داشتند که وي در پاسخ به آنان کتاب (علم حديث) را نوشت. ايشان علاقه ويژه‌اي به قرآن و نهج البلاغه داشت به همين دليل ايامي که در لاهيجان مقيم بود روزهاي دوشنبه براي مسئولان شهرستان کلاس درس نهج البلاغه داير کرد و طي حدود 1000 جلسه نهج البلاغه را شرح کرد که يکي از اثرات ارزشمند اين کلاس‌ها کتاب «اخلاق و تعليم و تربيت اسلامي از نگاه امام علي(ع)» در حدود 500 صفحه است و در واقع اين کتاب شرح نامه 31 نهج البلاغه است که به زيور طبع آراسته شد.

آيت‌‌الله قرباني‌ بعد از پيروزي انقلاب‌ اسلامي با مسئوليت‌ کميته‌ شرق‌ گيلان‌ شروع‌ به‌ فعاليت‌نمود، سپس‌ به‌ سمت‌ قاضي‌ شرع‌ دادگاه‌هاي‌ انقلاب‌ اسلامي‌ استان‌ برگزيده‌ و آنگاه ‌به‌ امامت‌ جمعه‌ لاهيجان‌ منصوب‌ شد. يک‌ دوره‌ در سمت‌ نماينده‌ مردم‌ شهرستان‌آستانه ‌اشرفيه‌ در مجلس‌ شوراي‌ اسلامي‌ انجام‌ وظيفه‌ کرد که‌ در تمام‌ اين‌ دوره‌ رياست‌ کميسيون‌ ارشاد مجلس‌ را به‌عهده‌ داشت و سه دوره‌ نيز نماينده‌ مردم‌ گيلان‌در مجلس‌ خبرگان‌ رهبري‌ بود و ازسوي‌ رهبرشهيد انقلاب به سمت نمايندگي ايشان در گيلان‌ و امام جمعه رشت منصوب شد.‌ آيت‌الله قرباني‌ در طول‌ سال‌هاي‌ بعد از انقلاب‌ در کنار سمت‌هايش‌ منشأخدمات‌ رفاهي‌ و آموزشي‌ و فرهنگي‌ بسياري‌ شد که‌ به‌عنوان‌ نمونه‌ مي‌توان‌ از تأسيس‌ سراي‌ سالمندان‌ لاهيجان‌، احياي‌ موقوفات‌، بازسازي‌ و توسعه‌ مساجد ازجمله‌ مسجد جامع‌ لاهيجان‌، بزرگداشت‌ مشاهير گيلان‌ بخصوص برگزاري دو کنگره فياض و حزين و تأسيس‌ دانشگاه‌ اسلامي‌در لاهيجان‌ و آستانه‌اشرفيه‌ و موسسه‌ حکيم‌ فياض‌ لاهيجي‌ در قالب‌ دبيرستان‌ بدريه ‌و مهيار و احياي‌ آثارشان‌ را نام‌ برد.

برخي از تأليفات آيت‌الله قرباني‌

بسوي جهان‌ ابدي‌ ـ تاريخ‌ فرهنگ‌ و تمدن‌ اسلامي‌ ـ اسلام‌ و حقوق‌ بشر ـ علل‌ پيشرفت‌ اسلام‌ و انحطاط‌ مسلمين‌ ـ زبربناي‌ صلح‌ جهاني‌ ـ جبر و اختيار و ترجمه‌ رساله‌ خلق‌ الاعمال‌ ملاصدرا ـ فلسفه‌ آفرينش انسان‌ ـ بزرگترين‌ بيماري‌ قرن‌ بيستم‌ ـ بلاهاي‌ اجتماعي‌ قرن‌ ما ـ نقش‌ سينما در زندگي‌ و تمدن‌ جديد ـ اخلاق‌ و تعليم‌ و تربيت‌ اسلامي‌ ـ علم‌ حديث‌ ـ در سايه‌ قلم‌ ـ تفسير جامع‌ آيات‌الاحکام‌ در 12 مجلد چاپ‌ شده‌ است ـ ترجمه‌ جلد 9 و 10 کتاب‌ نفيس‌الغدير، در زندان‌ شهرباني‌ رشت‌ ـ اصول‌ دين‌ در پرتو کلام‌ معصومين‌(ع‌) ـ حکومت‌ اسلامي‌ و ولايت‌ فقيه‌ ـ جهان‌بيني‌ امام‌ علي‌(ع‌) در خطبه‌ اول‌ نهج‌البلاغه‌ – منشور مملکت‌داري در نامه امام علي به مالک اشتر.

آيت‌الله قرباني در نوزدهم مهرماه 1405 پس از يک دوره بيماري دار فاني را وداع گفت و به ديار باقي شتافت.