الجزيره بررسي کرد
چگونه غول‌هاي نفتي آمريکا با جنگ ايران دست در جيب جهان برده‌اند؟
اختلال در عرضه انرژي از خليج فارس ناشي از جنگ آمريکا عليه ايران، غول‌هاي نفت و گاز آمريکا را به برندگان بزرگ اين بحران تبديل کرده است درحالي که مصرف‌کنندگان سراسر جهان بازندگان اصلي آن هستند و به نوشته الجزيره، مادامي که واشنگتن و تهران به يک «توافق ديپلماتيک پايدار» دست پيدا نکنند، نوسانات بازار و فشار بر مصرف‌کنندگان ادامه خواهد يافت.
شبکه الجزيره در گزارشي نوشت، شرکت‌هاي نفتي آمريکا در جريان جنگ با ايران بيش از 130 ميليارد دلار سود به جيب زده‌اند درحالي که مصرف‌کنندگان در سراسر جهان براي کالاهاي اساسي هزينه‌هاي بسيار بيشتري مي‌پردازند و به طور همزمان، هراس‌ها از احتمال ازسرگيري درگيري‌ها ازسوي دونالد ترامپ، رئيس جمهوري آمريکا، پس از انتخابات ميان‌دوره‌اي اين کشور افزايش يافته است.
برآورد روزنامه نيويورک‌تايمز، ارزيابي محتاطانه‌اي است که بر پايه عملکرد 51 شرکت بزرگ نفت و گاز آمريکا در بازه‌اي 6 ماهه حد فاصل آوريل تا سپتامبر (فروردين تا شهريور)، صورت گرفته است. ازسوي ديگر، اين شرکت‌ها در بازه مشابه سال 2025 يعني پيش از آغاز جنگ آمريکا و اسرائيل عليه ايران که قيمت نفت پايين‌تر بود، در مجموع کمتر از 47 ميليارد دلار سود به دست آورده بودند.
اما اين سودهاي گزاف در شرايطي حاصل شده که افزايش فزاينده هزينه‌هاي زندگي، فشار طاقت‌فرسايي بر مصرف‌کنندگان وارد کرده است. تحليلي که دانشگاه براون به‌تازگي انجام داده است، نشان مي‌دهد آمريکايي‌ها از زمان آغاز جنگ ايران در 28 فوريه (نهم اسفند 1404)، براي بنزين و گازوئيل 150 ميليارد دلار بيشتر هزينه کرده‌اند، رقمي که به‌طور متوسط براي هر خانوار معادل بيش از 1150 دلار است.
اين نابرابري، بحثي سياسي درباره اينکه چه کساني از جنگ سود مي‌برند و چه کساني هزينه آن را مي‌پردازند را شعله‌ور کرده است. جيم مک‌گاورن، نماينده دموکرات کنگره، در واکنش به اظهارات و خودستايي ترامپ درباره عوايد غول‌هاي نفتي آمريکا که گفته است «ما درحال به‌جيب زدن ثروتي هنگفت هستيم»، در شبکه اجتماعي ايکس نوشت: «ما ثروت هنگفت به جيب نمي‌زنيم، ما داريم بهاي هنگفتي مي‌دهيم.»
ناصر التميمي، پژوهشگر انديشکده «موسسه مطالعات سياسي بين‌المللي/ ISPI» در ميلان ايتاليا، مي‌گويد «شرکت‌هاي انرژي آمريکا به طرق مختلف از جنگ منتفع شده‌اند. توليدکنندگان نفت خام از افزايش قيمت نفت سود مي‌برند، درحالي که پالايشگاه‌ها با محدود شدن عرضه گازوئيل و ديگر سوخت‌ها، حاشيه سودهايي استثنايي به چنگ مي‌آورند.»
به باور وي، افزون بر اين «آسيب ديدن پالايشگاه‌ها در خاورميانه و روسيه، اختلال در حمل‌ونقل دريايي از تنگه هرمز و مناقشات و تنش‌هاي تجاري ناشي از تحريم‌ها، کمبود عرضه را تشديد کرده است. در عين حلال، تأسيسات نسبتا امن آمريکا و دسترسي اين کشور به نفت خام تخفيف‌دار، اين سودها را بيشتر مي‌کند.»
شرکت‌هاي اکسون‌موبيل و شورون، بزرگترين شرکت‌هاي نفتي آمريکا، جمعه هفته گذشته، سودي بين 10 تا 15 ميليارد دلار گزارش کردند. شرکت‌هاي پالايش نفت آمريکا نيز به‌دنبال محدود شدن عرضه جهاني سوخت و کاهش شديد ذخاير ناشي از خسارات سنگين واردشده به زيرساخت‌هاي انرژي در خاورميانه و روسيه، سود بيشتري کسب کرده‌اند.
به نوشته الجزيره، سود شرکت «والرو انرژي/ Valero» در سه‌ماهه سوم بيش از 6 برابر شد و به 6.83 ميليارد دلار رسيد. پالايشگاه «فيليپس 66» نيز از ثبت بالاترين سود فصلي تاريخ خود خبر داد، به‌طوري‌که درآمد خالص آن از 133 ميليون دلار در مدت مشابه پارسال به 5.62 ميليارد دلار افزايش يافت.
جفري ميلر، تحليلگر مسائل ژئوپليتيک و سردبير خبرنامه «Gulf States Insights»، مي‌گويد جنگ آمريکا و اسرائيل عليه ايران «بزرگترين شوک عرضه به بازارهاي جهاني نفت و فرآورده‌هاي پالايشي را در چند سال اخير ايجاد کرده است.»
به گفته وي، «اين جنگ حق بيمه ريسک ايجاد کرده و در نتيجه آن، شرکت‌هاي مستقر در آمريکا در موقعيت مناسبي براي کسب درآمد از آن قرار دارند. در سوي مقابل، توليدکنندگان نفت در خليج فارس، هم از افزايش هزينه‌ها و مخاطرات و هم از خسارات فيزيکي به شدت آسيب ديده‌اند و اين عوامل بهره‌برداري از قيمت‌هاي بالاتر نفت را براي آنها بسيار دشوارتر مي‌کند.»
به نوشته الجزيره، تهران در واکنش تلافي‌جويانه به حملات (تجاوزکارانه) آمريکا و اسرائيل، دارايي‌ها و تجهيزات آمريکا مستقر در کشورهاي حاشيه خليج فارس را هدف قرار داد. افزون بر اين، ايران عملا عبور کشتي‌ها از تنگه هرمز را مسدود کرده است. در واکنش، آمريکا آنچه محاصره دريايي ايران مي‌خواند را به اجرا درآورده و مدعي افزايش تردد نفتکش‌ها از اين مسير حياتي شده و کشمکش‌ها در اين آبراه حياتي، خطرات انتقال انرژي را افزايش داده است.
تحليلگران هشدار داده‌اند مادامي که آمريکا و ايران به يک توافق سياسي پايدار دست پيدا نکنند، نوسانات بازار همچنان ادامه خواهد داشت. پس از امضاي يادداشت تفاهم ماه ژوئن (که با عدم پايبندي واشنگتن به مفاد آن، فرو پاشيد)، قيمت نفت براي مدتي کوتاه در تابستان کاهش يافت، اما با فروپاشي مذاکرات، بار ديگر به‌سرعت افزايش پيدا کرد.
الجزيره در ادامه مي‌نويسد به‌تازگي نيز تشديد درگيري‌ها ميان عربستان سعودي و حوثي‌هاي يمن (انصارالله) نيز بحران را پيچيده‌تر کرده است. تنگه باب‌المندب که درياي سرخ را به خليج عدن متصل و عربستان از آن براي صادرات نفت استفاده مي‌کند، اکنون به جبهه ديگري از جنگ بدل شده است.
به گفته جفري ميلر، «در کوتاه‌مدت، سودهاي بادآورده صرفاً ترازنامه شرکت‌هاي نفتي و بازدهي سهامداران آنها را تقويت خواهد کرد. اما اين سودهاي گزاف يک هشدار مهم با خود به همراه دارند چرا که در بلندمدت، قيمت بالاي نفت مي‌تواند به چشم‌انداز رشد اقتصادي آسيب و حتي به وقوع رکود اقتصادي دامن بزند، رکودي که متعاقبا تقاضا براي نفت را کاهش خواهد داد و روند گذار به انرژي‌هاي تجديدپذير را سرعت مي‌بخشد.»
فلورنس اشميت، تحليلگر ارشد انرژي در تيم اقتصاد جهاني و بازارهاي بانک رابوبانک در لندن، مي‌گويد «با توجه به ابهام درباره مدت زمان ادامه جنگ ايران، احتمالا قيمت حامل‌هاي اصلي انرژي همچنان بالا باقي خواهد ماند. قيمت‌ها در تمام بازارهايي که در معرض اين شوک جهاني عرضه قرار دارند، از جمله بازار آمريکا، سال آينده نيز بالا خواهد ماند و مصرف‌کنندگان همچنان فشار افزايش قيمت‌ها را احساس خواهند کرد.»
جنگ آمريکا عليه ايران، هزينه نفت، سوخت‌هاي مورد استفاده در حمل‌ونقل، گاز، برق و مواد غذايي را افزايش داده است. تازه‌ترين گزارش بانک جهاني درباره چشم‌انداز بازار کالاها حاکي از آن است که قيمت کالاهاي اساسي در سال جاري 23 درصد افزايش يابد. اختلال در انتقال محموله‌هاي غلات و پديده آب‌وهوايي «ال‌نينو» نيز همزمان برداشت محصولات کشاورزي و دسترسي مردم به مواد غذايي مقرون‌به‌صرفه را تهديد مي‌کنند.
در اين بين، سازمان خواربار و کشاورزي ملل متحد (فائو) اعلام کرده است که قيمت جهاني مواد غذايي در ماه سپتامبر 1.5 درصد ديگر افزايش يافته، اين درحاليست که قيمت‌ها در بحبوحه شرايط نامساعد جوي و اختلال تجاري در درياي سياه و تنگه هرمز، در ماه آگوست به بالاترين سطح خود از اواخر سال 2022 رسيده بودند. ترامپ مذبوحانه در تلاش بوده است تا بالا بودن قيمت جهاني سوخت را متوجه جنگ اوکراين کند و مدعي شده که توافق با روسيه و لغو تحريم‌هايي که سال‌ها عليه اين کشور اعمال شده است به کاهش قيمت گازوئيل کمک خواهد کرد.
تحليلگران مي‌گويند در منطقه خليج فارس، افزايش قيمت نفت به نفع صادرکنندگاني خواهد بود که مي‌توانند جريان صادرات خود را حفظ کنند با اين حال، ناامني طولاني‌مدت همچنان عرضه مطمئن و سرمايه‌گذاري را تهديد خواهد کرد. به گفته ناصر التميمي، «توليدکنندگان خليج فارس براي بازسازي به سال‌ها زمان نياز دارند و به‌منظور تنوع‌بخشي مسيرهاي صادراتي با فشار روبه‌رو خواهند بود. يک توافق ديپلماتيک مي‌تواند قيمت‌ها را کاهش دهد، اما ازسرگيري حملات عليه ايران خطر وقوع جنگي ديگر در منطقه را به همراه دارد، جنگي که مي‌تواند به تداوم بسته ماندن تنگه هرمز و طولاني‌تر شدن کمبود عرضه بينجامد.»
