توليد گوجه فرنگي چهار فصل سال در استان بوشهر وخلاء مديريتي پس از برداشت
استان بوشهر نهتنها بهعنوان دروازه انرژي و تجارت دريايي ايران شناخته ميشود، بلکه از استعدادهاي بالقوهاي در بخش کشاورزي برخوردار است. يکي از محصولات کليدي اين استان که نقشي بيبديل در اقتصاد کشور ايفا ميکند، «گوجهفرنگي» است.
در سالهاي گذشته، بسياري از کارشناسان بر اين باور بودند که کشت گوجهفرنگي به دليل گرماي شديد هوا در استان بوشهر بازدهي نخواهد داشت. اما کشاورزان سختکوش و بومي استان با تکيه بر تجربه و شناخت اقليم، به اين باور پشت کردند. پس از پيروزي انقلاب اسلامي، کشت گوجهفرنگي با پشتکار کشاورزان در مناطق دير و آبدان آغاز شد و برخلاف پيشبينيهاي بدبينانه، محصولي بسيار باکيفيت و قابلتوجه به دست آمد. اين موفقيت، کارشناسان و مسئولان را واداشت تا با بازنگري در ديدگاههاي خود، پتانسيلهاي اقليم منحصربهفرد بوشهر را براي کشت خارج از فصل شناسايي کنند.
امروزه استان بوشهر (بهويژه شهرهاي دير، آبدان، کنگان، جم، دشتي و دشتستان) در فصل سرما که توليد در ساير نقاط کشور متوقف ميشود، نبض بازار گوجهفرنگي ايران را در دست ميگيرد. درحال حاضر، 12 هزار هکتار از اراضي استان زير کشت اين محصول قرار دارد که با ميانگين توليد 50 تا 60 تن در هکتار، سالانه بيش از 650 هزار تن گوجهفرنگي عرضه ميکند. بوشهر پس از استان فارس، دومين توليدکننده بزرگ کشور است و حدود 40 تا 50 درصد از توليدات خود را به کشورهاي حوزه خليج فارس، روسيه، عراق و افغانستان صادر ميکند.
در کنار کشت سنتي، گرايش به کشاورزي مدرن نيز آغاز شده است، هرچند 60 تا 70 هکتار مزارع گلخانهاي موجود هنوز کافي نيست، اما دستاوردهاي آن خيرهکننده است. کشت گلخانهاي نهتنها مصرف آب را تا 90 درصد کاهش ميدهد، بلکه بازدهي را از 40-60 تن در روش سنتي، به 300 تا 500 تن در هکتار افزايش داده است. همچنين، بهرهگيري از بذر و نشاي توليد داخل توسط شرکتهاي دانشبنيان، گامي مهم در جهت خودکفايي و کاهش وابستگي به خارج از کشور محسوب ميشود.
با اين حال، کشاورزان استان با مشکلات جدي روبرو هستند. عليرغم تجهيز 95 درصد مزارع به آبياري نوين (تيپ)، کمبود منابع آبي همچنان بحراني است. اگرچه جهاد کشاورزي براي کنترل کشت و مديريت منابع، اقدام به محدودسازي سطوح زير کشت کرده، اما اين راهکار در بلندمدت کافي نيست و ممکن است سد راه استعدادهاي بالقوه استان شود. براي توسعه پايدار، نياز به مديريت کلان است، راهکارهايي نظير مهار آبهاي سطحي و رودخانههاي فصلي با احداث سد و همچنين شيرينسازي آب دريا – مشابه الگوي کشورهاي همسايه – براي تأمين آب کشاورزي و حتي شرب، ضروري است.
علاوه بر بحران آب، مشکلات ديگري نيز کشاورزان را تهديد ميکند0 عدم حمايتهاي دولتي و نوسانات قيمت باعث ميشود کشاورزان در مواقعي محصول خود را در مزارع رها کنند يا با قيمتهاي ناچيز به کارخانههاي صنايع تبديلي بفروشند.
به دليل فسادپذيري محصول و نبود صنايع تبديلي کافي، کشاورزان در فروش محصول خود بهشدت دچار استيصال ميشوند.
سختي در دريافت تسهيلات، ضعف در سيستمهاي بيمه کشاورزي و پايين بودن نرخ خسارات در زمان آفات يا حوادث غيرمترقبه، بار سنگيني بر دوش بهرهبرداران است.
اميد است مسئولان ذيربط با برنامهريزي مدون، توسعه صنايع تبديلي و حمايتهاي بهموقع، از خامفروشي جلوگيري کرده و با تقويت اين صنعت، گامي اساسي درجهت رونق معيشت کشاورزان بر دارند.
بوشهر- خبرنگار روزنامه جمهوري اسلامي
