آيتالله سيدابوالحسن اصفهانينهم ذيالحجه سالروز درگذشت مرحوم آيتالله العظمي سيدابوالحسن اصفهاني، از
آيتالله سيدابوالحسن اصفهانينهم ذيالحجه سالروز درگذشت مرحوم آيتالله العظمي سيدابوالحسن اصفهاني، از مراجع تقليد بزرگ شيعيان در دوره معاصر است. وي در سال 1284ق/ 1246ش در مديسه از روستاهاي لنجان اصفهان پا به عرصه وجود نهاد. پدر بزرگ ايشان سيد عبدالحميد از عالمان وارسته نجف و از شاگردان شيخ موسي پسر شيخ جعفر کاشفالغطاء و همچنين آيتالله شيخ محمدحسن نجفي معروف به صاحب جواهر بود. او پس از مراجعت از نجف، در اصفهان و لنجان ساکن شد و تا پايان عمر در آنجا به تدريس و انجام امور شرعي اشتغال داشت. سيد محمد پدر سيد ابوالحسن نيز در همان ايامي که سيد عبدالحميد براي فراگيري علوم ديني به عراق مهاجرت کرده بود، در کربلا متولد شد. ايشان از زمره عالمان شمرده نميشد اما مردي خداترس و روشن ضمير بود که پس از وفات در شهرستان خوانسار به خاک سپرده شد.آيتالله سيدابوالحسن اصفهاني دروس ابتدايي طلبگي را در زادگاه خود، روستاي مديسه لنجان، نزد يکي از روحانيان آن ديار آغاز کرد و پس از گذراندن دوره ابتدايي تصميم گرفت به حوزه علميه اصفهان مهاجرت کند. زيرا آن حوزه در آن عصر يکي از حوزههاي مهم شيعي به شمار ميرفت. سيد ابوالحسن چهارده ساله بود که به اصفهان رفت و به درس و بحث مشغول شد. ايشان در اصفهان مقدمات علوم ديني و سطوح فقه و اصول و بعض دروس خارج را از محضر استاداني، همچون آقاسيد محمدمهدي مشهور به «نحوي» از مدرسين بنام ادبيات عرب در حوزه علميه اصفهان، ملا محمد کاشي، آيتالله ابوالمعالي کلباسي، آيتالله سيدمحمد هاشم چهار سوقي، آقا سيدمحمدباقر درچهاي اصفهاني و آيتالله جهانگيرخان قشقايي فرا گرفت.براساس آنچه آيتالله اصفهاني خود به خط خويش بر پشت تقريرات خارج فقه شيخ موسي کاشفالغطاء تأليف جد خويش عبدالحميد موسوي اصفهاني نگاشته است، وي در 13 ربيعالاول 1308 ق برابر با 5 آبان 1269ش اصفهان را به قصد نجف ترک کرد و در 11 جماديالاول/ دوم ديماه همان سال به نجف اشرف وارد شد. در آنجا در مدرسه «صدر» که از مراکز افاضل طلاب حوزوي نجف بود، ساکن شد و به استفاده از محضر بزرگترين استادان فقه و اصول دست يافت. آيتالله سيدابوالحسن اصفهاني از ميان استادان خويش در حوزه علميه نجف، تنها به نام دو تن يعني ميرزا حبيب رشتي و آخوند ملامحمدکاظم خراساني تصريح کرده است. مورخين برخي اساتيد ديگر را براي وي نام بردهاند که کم و کيف تحصيل آيتالله اصفهاني نزد آنها به خوبي معلوم نيست اين اساتيد عبارتند از ميرزا محمدحسن شيرازي، سيدمحمدکاظم طباطبايي يزدي، ميرزا محمدتقي شيرازي، فتحالله شريعت اصفهاني و مولي عبدالکريم ايرواني. از ميان همه استادان، آيتالله اصفهاني بيشتر از درس آخوند خراساني بهره برد و بيش از سه سال از درس ميرزا حبيب رشتي را درک نکرد. بعد از آن حدود 17 سال به شيوه ممتد و مسمتر از درس آخوند خراساني بهرهمند شد به طوري که از نزديکترين و بهترين شاگردان و اصحاب اين استاد به شمار ميرفت، ايشان همزمان با حضور در درس آخوند خراساني، خود به تدريس رسائل و کفايه اشتغال داشت.حوزه درس آيتالله اصفهاني در مباحث سطوح از محافل برجسته نجف محسوب ميشد، همچنين تدريس خارج، خصوصاً خارج فقه ايشان يکي از برجستهترين محافل درسي نجف اشرف به شمار ميآمد. به همين جهت بعضي از علما و فضلا درس فقه ايشان را بر درس آيات محمدحسين ناييني و آقا ضياءالدين عراقي ترجيح ميدادند. چنانکه از مرحوم آيتالله حاج شيخ محمدرضا جرقوئي منقول است: «همه علماء نجف و قم و اصفهان را درک کردم، افقه همه ايشان مرحوم سيد اصفهاني بودند و در فروعات فقه، از همه آنان بيشتر تسلط داشتند.» بنابر شهادت اصحاب فقه، آيتالله اصفهاني چنان در مباني مسلط بوده است که آن جناب را مخزن فقه آلمحمد(ص) ميگفتهاند.در مکتب علمي آيتالله سيدابوالحسن اصفهاني بسياري از دانشوران فقه و اصول و مجتهدان عاليقدر و گرانمايه حاضر ميشدند که برخي از آنان عبارتند از آيات عظام محمدتقي بهجت، سيدحسين خادمي، سيدعبدالحسين دستغيب، سيدمحمود شاهرودي، سيدعبدالهادي شيرازي، سيدعبدالله شيرازي، سيدنورالدين شيرازي، سيدهبةالدين شهرستاني، سيدصدرالدين صدر، سيدمحمدحسين طباطبائي، ميرزا محمدباقر کمرهاي، سيدمحمدحجت کوهکمرهاي، سيداحمد گلپايگاني، سيدمحمدصادق لواساني، شيخ محيالدين مامقاني، ميرزا ابوالقاسم محقق، شيخ بهاءالدين محلاتي، سيد اسدالله مدني، سيدمحمدهادي ميلاني، سيدعلي يثربي، و...پس از رحلت آخوند خراساني در ذيالحجه 1329ق/ آذر 1290ش بعضي از مردم خراسان براي تقليد به وي مراجعه کردند، اما مرجعيت عامه پس از آخوند خراساني به سيدمحمدکاظم طباطبايي يزدي و ميرزا محمدتقي شيرازي منقل شد. شيرازي نخستين مرجعي بود که احتياطات خود را به آيتالله اصفهاني ارجاع ميداد. اين مرجع عاليمقام، سيدابوالحسن اصفهاني و شريعت اصفهاني را بعد از خود شايسته مقام مرجعيت معرفي کرد. اما در عمل پس از ارتحال آيتالله محمدتقي شيرازي در سال 1338ق/ 1298ش و شريعت اصفهاني در سال 1339ق /1300ش و شيخ احمد کاشفالغطاء در سال 1344ق /1305ش مرجعيت تقليد نخست توأمان در نجف به آيات اصفهاني و ميرزا محمدحسين نائيني و در قم به حاج شيخ عبدالکريم حائري يزدي (مؤسس حوزه علميه قم) منقل شد تا آن که پس از وفات آيات نائيني و حائري يزدي در سال 1355ق/ 1315ش مرجعيت تقليد شيعيان در سرتاسر جهان در شخص آيتالله سيدابوالحسن اصفهاني منحصر شد. مشهورترين اثر آيتالله اصفهاني، کتاب جامعي در فقه به نام «وسيلةالنجاة» است که شامل اکثر مسائل فقهي مورد نياز براي مسلمانان در آن عصر بود. بسياري از فقها و مراجع بزرگ از جمله امامخميني، بر اين کتاب حاشيه زده و شرح نوشتهاند. تأليفات ديگر آيتالله اصفهاني عبارتاند از 1. انيس المقلدين 2. حاشيه بر تبصره علامه 3. حاشيه بر عروةالوثقي 4. حاشيه بر نجاةالعباد 5. ذخيرهالعباد 6. شرح کفايهالاصول 7. منتخب الرسائل 8. مناسک حج 9. ذخيرهالصالحين 10. وسيله النجاه الصغري.آيتالله سيد ابوالحسن اصفهاني تا واپسين سال حيات خويش در نجف اشرف اقامت داشت و در نهم ذيحجه 1365 ق برابر با 13 آبان 1325ش در 81 سالگي دار فاني را وداع گفت.
